Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Met deze wet is een nieuw juridisch stelsel voor de fysieke leefomgeving geïntroduceerd, waarin regels over onder meer ruimtelijke ordening, bouwen, milieu, natuur en water zijn samengebracht. De Omgevingswet 2024 vervangt een groot aantal eerdere regelingen, waaronder de Wet ruimtelijke ordening, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en delen van de Wet milieubeheer.
De invoering van de Omgevingswet 2024 heeft grote gevolgen voor overheden, ontwikkelaars, bedrijven en andere initiatiefnemers. Tegelijkertijd is de overgang naar het nieuwe stelsel nog volop in ontwikkeling. Nieuwe regelgeving, overgangsrechtelijke vraagstukken en de eerste jurisprudentie zorgen ervoor dat in de praktijk regelmatig juridische vragen ontstaan.
Yspeert adviseert en procedeert over de toepassing van de Omgevingswet 2024, vergunningverlening, omgevingsplannen, overgangsrecht en handhaving.
De Omgevingswet 2024 heeft een geïntegreerd stelsel geïntroduceerd voor activiteiten in de fysieke leefomgeving. Het uitgangspunt is dat belangen op het gebied van onder meer bouwen, milieu, natuur en water zoveel mogelijk in samenhang worden beoordeeld.
Daarbij staan twee doelen centraal: het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving en het doelmatig gebruiken en ontwikkelen daarvan.
Voor de praktijk betekent dit dat besluitvorming minder vanuit afzonderlijke vakgebieden plaatsvindt en meer vanuit een integrale afweging. Dat biedt ruimte voor maatwerk, maar vraagt tegelijkertijd om een zorgvuldige voorbereiding en juridische onderbouwing van besluiten en initiatieven.
Onder de Omgevingswet 2024 spelen algemene regels en de omgevingsvergunning een centrale rol. Veel activiteiten worden rechtstreeks gereguleerd door algemene regels, bijvoorbeeld in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Alleen wanneer de regelgeving dat voorschrijft, geldt een vergunningplicht.
Voor initiatiefnemers is het daarom van belang om vooraf vast te stellen:
Via het systeem Regels op de Kaart kunnen gebruikers inzicht krijgen in de regels die voor een locatie gelden. In de praktijk blijkt echter regelmatig dat een nadere juridische beoordeling nodig is om te bepalen welk regelstelsel daadwerkelijk van toepassing is.
De eerste jaren na de inwerkingtreding hebben laten zien dat de praktijk zich nog steeds ontwikkelt. Verschillende onderwerpen vragen daarbij bijzondere aandacht.
De Omgevingswet 2024 bevat regels over participatie. In de praktijk moet steeds worden beoordeeld of participatie een rol speelt en op welke wijze daaraan invulling is gegeven. De betekenis van participatie verschilt per procedure en per initiatief.
Het overgangsrecht blijft van groot belang. Voor aanvragen en procedures die vóór 1 januari 2024 zijn gestart, kan het oude recht nog steeds relevant zijn. Welke regelgeving van toepassing is, hangt af van de omstandigheden van het geval.
Daarnaast werken gemeenten aan de overgang van het tijdelijke omgevingsplan naar één integraal omgevingsplan voor de gehele gemeente. Deze overgangsperiode loopt nog door, waardoor in de praktijk regelmatig vragen ontstaan over de toepasselijke regels en de verhouding tussen oude en nieuwe regelgeving.
De vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, vaak aangeduid als BOPA, maakt het mogelijk om af te wijken van het omgevingsplan zonder dat het plan zelf wordt gewijzigd.
Dit instrument speelt een belangrijke rol bij ontwikkelingen die niet binnen het omgevingsplan passen. De toepassing ervan vraagt om een zorgvuldige belangenafweging en motivering en leidt geregeld tot juridische procedures.
Voor bepaalde activiteiten die onder het oude recht niet vergunningplichtig waren, maar onder de Omgevingswet 2024 wel, heeft overgangsrecht gegolden. Voor een deel van deze situaties is de overgangstermijn inmiddels verstreken.
Daardoor kan opnieuw moeten worden beoordeeld of een omgevingsvergunning nodig is en of een activiteit rechtmatig wordt verricht. Ook kunnen vragen ontstaan over toezicht en handhaving.
Steeds meer rechtbanken en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State doen uitspraken over de Omgevingswet 2024. Deze jurisprudentie geeft richting aan de toepassing van nieuwe instrumenten en open normen binnen het stelsel van de wet.
Voor overheden en initiatiefnemers is het van belang om deze ontwikkelingen te volgen, omdat zij directe gevolgen kunnen hebben voor vergunningverlening, besluitvorming en procedures.
Voor gemeenten brengt de Omgevingswet 2024 nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee bij het opstellen van omgevingsplannen, het toepassen van maatwerk en het gebruik van nieuwe instrumenten. Daarbij moet steeds een balans worden gevonden tussen flexibiliteit voor ontwikkelingen en bescherming van de leefomgeving.
Voor ontwikkelaars, bedrijven en andere initiatiefnemers is het van belang om vooraf inzicht te hebben in de regels die op een locatie gelden en de vraag of een activiteit onder algemene regels valt of vergunningplichtig is. Ook overgangsrechtelijke vragen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen.
Een tijdige beoordeling van de juridische randvoorwaarden kan veel vertraging, kosten en procedurele risico's voorkomen.
Yspeert adviseert en procedeert over de Omgevingswet 2024, omgevingsplannen, vergunningverlening, overgangsrecht, participatie, handhaving en bestuursrechtelijke procedures. Wij staan gemeenten, provincies, waterschappen, omgevingsdiensten, ontwikkelaars en bedrijven bij in alle fasen van besluitvorming en projectontwikkeling.
Heeft u vragen over de Omgevingswet 2024, een vergunningprocedure, overgangsrecht of de regels die gelden voor een locatie of project? Neem contact op met een advocaat Omgevingswet van ons team omgevingsrecht van Yspeert voor een beoordeling van uw juridische positie, de procesrisico's en de mogelijkheden binnen uw project of procedure.
Elzelou Grit is sinds 2012 advocaat en heeft gedegen kennis van het omgevingsrecht. Zij adviseert overheden en bedrijven bij juridische vraagstukken rond ruimtelijke ordening, vergunningverlening en milieuwetgeving, met oog voor bestuurlijke haalbaarheid en juridische uitvoerbaarheid.
Team omgevingsrecht:
 (1).jpg)
.webp)
