Energiewet 2026

De Energiewet vormt het sluitstuk van een langdurig wetgevingstraject waarin de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet worden samengevoegd en gemoderniseerd. De beoogde datum van inwerkingtreding is 1 januari 2026 (Stb. 2025, 40), met enkele bepalingen die al eerder van kracht zijn geworden of later van kracht worden. Het doel van de wet is het realiseren van een toekomstbestendig energiesysteem waarin elektriciteit, gas en nieuwe energiedragers als één geïntegreerd geheel worden gereguleerd ten behoeve van de energietransitie.

De wet fungeert als juridisch fundament voor een duurzame energievoorziening en heeft verstrekkende gevolgen voor zowel decentrale overheden als ondernemers binnen de energiesector. Bij Yspeert Advocaten volgen wij de ontwikkelingen rond de Energiewet op de voet. Op deze pagina duiden wij de uitgangspunten van de Energiewet, benoemen wij actuele ontwikkelingen en leggen wij uit wat de implicaties van de nieuwe wet zijn voor ondernemers en overheden.

Uitgangspunten Energiewet

De Energiewet reguleert het energiesysteem integraal en implementeert recente Europese regelgeving zoals de Elektriciteitsrichtlijn en het 'Clean Energy Package'. De thema's die centraal staan in de wet zijn: het versterken van de positie van consumenten, toekomstgericht systeembeheer (voorheen 'netbeheer') en data-uitwisseling. Deze drie thema's hebben geleid tot verscheidene uitgangspunten, waaronder:

• Integratie gas- en elektriciteitswet – de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet worden vervangen en maken plaats voor toekomstgerichte geïntegreerde regulering van productie, opslag en teruglevering van energie.

• Datagedreven systeembeheer – met duidelijkere rollen voor de landelijke en regionale beheerder. Rechten en plichten rond aansluitingen en capaciteit worden herzien. Verder wordt tariefregulering samengebracht onder de regie van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Daarbij dienen netbeheerders transparant te zijn over netwerkcapaciteit. Door middel van ontwikkelplannen wordt aangegeven hoe ondernemers zich inzetten om het net uit te breiden.
  
  
• Flexibele marktinitiatieven – de wet voorziet in slimmer en flexibeler gebruik van het elektriciteitsnet, onder meer door kabelpooling en beter congestiemanagement. Dit moet bewerkstelligen dat piekbelasting en knelpunten op het net verminderd worden. Verder schept de wet ruimte voor energiegemeenschappen, peer‑to‑peer handel en flexibel vraagbeheer, inclusief groepscontracten en gebruik‑op‑tijd‑of‑verlies (''use‑it‑or‑lose‑it'') contracten.
  
  
• Consumentenbescherming – consumenten en kleine ondernemingen krijgen meer rechten, transparantere voorwaarden en de mogelijkheid om eenvoudig eigen energiegegevens te delen en te beheren.
  
  
• Toezicht en handhaving – de ACM krijgt meer bevoegdheden, bijvoorbeeld om prioriteringskaders vast te stellen voor aansluitingen in congestiegebieden. Daarbij krijgt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur een centrale rol in toezicht op meetinfrastructuur, gegevensbeveiliging en cyberrisico's.

Reflectie op het wetsvoorstel

De Raad van State heeft in haar advies over het wetsvoorstel gewezen op de complexiteit van het wetsvoorstel van de Energiewet en het gebrek aan onderscheid tussen implementatie van EU-recht en nationale beleidskeuzes. Hierdoor is onvoldoende duidelijk welke onderdelen voortvloeien uit Europese verplichtingen en welke uit nationaal beleid, wat de toetsing op rechtmatigheid en uitvoerbaarheid bemoeilijkt. De Raad van State signaleert onder meer dat het lastig is te beoordelen of burgers daadwerkelijk in staat worden gesteld actief deel te nemen aan de energiemarkt. Daarnaast bestaat onduidelijkheid over de prioritering en afstemming van investeringen in het elektriciteitsnet en over de functie en borging van de nieuwe gegevensuitwisselingsentiteit die toezicht houdt op energiedata-uitwisseling.

Parlementaire behandeling

De nieuwe Energiewet is in juni 2024 door de Tweede kamer goedgekeurd en in december 2024 door de Eerste Kamer aangenomen. Zoals in de inleiding vermeld, is de beoogde datum van inwerkingtreding 1 januari 2026. Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is een aantal amendementen ingediend en aangenomen. Deze waren met name gericht op consumentenbescherming, verduurzaming, netbeheer en gegevensbeheer. Er is onder andere een sociaal tarief voor kwetsbare afnemers aangenomen, net als een beperkig van de negatieve teruglever vergoeding. Verder krijgen infrastructuurbedrijven de ruimte om productie- en opslagcapaciteit aan te leggen en beheren.

Implicaties voor ondernemers

De Energiewet brengt ingrijpende veranderingen mee voor bedrijven die actief zijn op of afhankelijk zijn van het energienet. Zo wordt de energiebesparingsplicht aangescherpt: ondernemingen met een jaarlijks energieverbruik vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas zijn verplicht om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder daadwerkelijk uit te voeren. Deze verplichting is dwingend van aard en niet vrijblijvend.

Daarnaast geldt een onderzoeksplicht voor grootverbruikers. Dit zijn bedrijven die jaarlijks meer dan 10.000.000 kWh elektriciteit of 170.000 m³ aardgas verbruiken. Zij dienen periodiek te onderzoeken welke aanvullende energiebesparende maatregelen mogelijk zijn. Dit onderzoek moet voldoen aan door de overheid gestelde eisen en kan aanleiding geven tot aanvullende verplichtingen.

De Energiewet stimuleert tevens nieuwe contractvormen, waaronder capaciteitsbeperkingscontracten (CBC), groepscontracten en 'use-it-or-lose-it'-afspraken. Deze contracten beogen een efficiënter gebruik van transportcapaciteit te bewerkstelligen en bevatten financiële prikkels en sancties bij onderbenutting. Voor grote energieleveranciers (met meer dan 200.000 klanten) wordt het verplicht dynamische energiecontracten aan te bieden.

Ten aanzien van transport en aansluiting vervalt het principe van 'first come, first served'. Netbeheerders krijgen de bevoegdheid om voorrang te geven aan projecten die congestie op het net verminderen, basisvoorzieningen leveren of bijdragen aan verduurzaming. Deze prioritering kan leiden tot vertragingen of afwijzingen van aanvragen voor aansluiting of transportcapaciteit.

Gevolgen voor overheden

Lokale overheden (gemeenten, provincies) krijgen een grotere rol in de organisatie en sturing van lokale energiegemeenschappen. De nieuwe Energiewet erkent energiegemeenschappen als officiële spelers op de energiemarkt en biedt ruimte voor lokaal eigenaarschap van energie-infrastructuren, zoals warmtenetten en buurtbatterijen. Gemeentes kunnen ruimtelijke keuzes maken in overleg met netbeheerders, vooral via de instrumenten van de Omgevingswet. Lokale overheden zijn primair verantwoordelijk voor omgevingsvergunningen voor energieprojecten, met toetsing aan de fysieke leefomgeving. Bij grootschalige projecten, zoals kerncentrales, kan de rolverdeling tussen Rijk en decentrale overheden nader worden uitgewerkt.

Ondersteuning door Yspeert Advocaten

De Energiewet 2025 brengt veel veranderingen met zich mee. Ondernemers staan voor nieuwe regels en kansen. Overheden worden geconfronteerd met een nieuw wettelijk kader en de bijbhorende verantwoordelijkheden. Yspeert Advocaten ondersteunt bij:

• Strategische projectbegeleiding – wij brengen het toepasselijke juridisch kader in kaart, beoordelen contracten en adviseren over bijvoorbeeld de beste strategie voor aansluit- en transportaanvragen.
• Implemenatie – wij geven advies over hoe u als overheid om kunt gaan met de implementatie van de Energiewet en andere vraagstukken die spelen omtrent de Energiewet bij overheidsorganen.
• Procedures over de Energiewet – bij geschillen over aansluitingen of transportcapaciteit kunnen wij procederen of bemiddelen, met kennis van de recente jurisprudentie en ACM‑
• Samenwerking in energiecommunities – wij begeleiden bij het vormgeven van lokale energiecoöperaties en het opstellen van ledenovereenkomsten, met oog voor consumentenrecht en mededingingsregels.

Door onze combinatie van juridische expertise en kennis van de energiemarkt helpen wij ondernemingen zich voor te bereiden op de komst van de Energiewet en optimaal gebruik te maken van de ruimte die deze wet biedt.

Neem contact op met een advocaat energierecht van Yspeert

Heeft u vragen over de Energiewet? Wilt u juridisch advies bij de implementatie van de Energiewet in uw onderneming of overheidsinstelling? Neem dan contact op met één van onze specialisten. De ervaren advocaten energierecht van Yspeert advocaten helpen u graag verder met toegankelijke en praktijkgerichte ondersteuning.