Het recht van reclame

Veel ondernemers vergeten (in faillissement) dat zij "het recht van reclame" kunnen inroepen. Deze actie kan een heel doeltreffend middel zijn om geleverde objecten terug te vorderen. In deze blog leest u meer over de voorwaarden voor het inroepen van het recht van reclame en waarom dit recht zo effectief is.

De voorwaarden voor het recht van reclame

Om met succes een beroep op het recht van reclame te kunnen doen, gelden de volgende eisen:

1. Het moet gaan om de (ver)koop van roerende zaken.
      - bijvoorbeeld een machine
2. Aan de vereisten van ontbinding van de koopovereenkomst is voldaan.
      - de koper is in verzuim met betaling van de koopprijs
3. De roerende zaak moet nog in dezelfde staat zijn als bij de aflevering.
      - de roerende zaak mag dus niet bewerkt of verwerkt zijn
4. Het beroep op het recht van reclame moet schriftelijk en tijdig gedaan zijn.
      - de verkoper moet een brief sturen met het beroep op het recht van reclame binnen zes
         weken nadat de vordering tot betaling van de koopprijs opeisbaar is geworden òf binnen
         zestig dagen nadat de roerende zaak in de macht van de koper is gekomen.

Voordelen van het recht van reclame (in faillissement)

Het rechtsgevolg van het recht van reclame is dat de koop ontbonden wordt en dat het (eigendoms)recht van de koper eindigt. Door het inroepen van onderhavig wordt de verkoper dus automatisch weer eigenaar. Als de (voormalige) koper het object niet terug wil geven, dan kan de (voormalige) verkoper bij de rechtbank het object "revindiceren". Dit betekent dat de (voormalige) verkoper als eigenaar zijn object weer op kan eisen.

Vooral in een faillissement is het inroepen van het recht van reclame een erg effectief middel. Als aan alle voorwaarden voldaan is, dan wordt de (voormalige) verkoper opnieuw eigenaar van het object in kwestie. Normaal gesproken heeft een ontbinding, gedurende een faillissement, slechts tot gevolg dat er ongedaanmakingsverbintenissen ontstaan. Een ongedaanmakingsverbintenis in een faillissement houdt niet in dat de curator het object ook daadwerkelijk teruggeeft. Een ongedaanmakingsverbintenis wordt in een faillissement omgezet tot een geldvordering. Deze vordering heeft slechts de rang van een concurrente schuld. In 75% van de faillissementen krijgen concurrente schuldeisers niets uitbetaald. Dit betekent dan ook dat de verkoper met een in geld omgezette ongedaanmakingsverbintenis bijna nooit zijn vordering uitbetaald krijgt.

Bij een geslaagd beroep op het recht van reclame is dit anders. Dit recht heeft tot gevolg dat de (voormalige) verkoper weer eigenaar wordt. Er is dus geen sprake van een (in geld om te zetten) ongedaanmakingsverbintenis. In een faillissement betekent dit dan ook dat een (voormalige) verkoper het object kan opeisen van de curator (revindiceren). De (voormalige) verkoper hoeft de afwikkeling van het faillissement ook niet af te wachten; de curator dient het object na de beoordeling van het beroep op het recht van reclame afgeven, tenzij er nog sprake is van een afkoelingsperiode.

Overigens geldt wel dat een curator er ook voor zou kunnen kiezen om de koopprijs alsnog te betalen. De wet geeft de curator deze mogelijkheid. Stel dat het object cruciaal is voor de failliete onderneming en dat de onderneming als geheel meer waard is als het object daar onderdeel van is. In zulke gevallen zal een curator de koopprijs van het object alsnog voldoen, of zekerheid stellen voor de betaling.

Parallel met eigendomsvoorbehoud

Veel leveranciers nemen een eigendomsvoorbehoud op in hun algemene voorwaarden. Een eigendomsvoorbehoud bepaalt dat de eigendom van het object bij de verkoper blijft totdat de koopprijs (volledig) betaald is. In een faillissement dient de verkoper altijd te bewijzen dat de algemene voorwaarden tijdig ter hand zijn gesteld aan de failliet. Soms blijkt dat dit ofwel niet gebeurd is, ofwel niet te bewijzen is. In dat geval kan een verkoper geen succesvol beroep doen op een eigendomsvoorbehoud. In zulke gevallen is het altijd nog de moeite waard om te controleren of aan de voorwaarden voor het recht van reclame voldaan is.

Het recht van reclame is namelijk een recht die de wet automatisch aan iedere verkoper van roerende zaken toekent. Partijen hoeven het dus niet overeen te komen. Als een leverancier geen beroep kan doen op een eigendomsvoorbehoud in de algemene voorwaarden, kan hij misschien nog wél een beroep doen op het recht van reclame. Het effect daarvan is onder de streep hetzelfde: de (voormalige) verkoper kan het object als eigenaar opeisen.

Gedeeltelijke terugvordering

Het is natuurlijk ook mogelijk dat de koper een deel van de prijs heeft betaald en een deel nog niet. Als het gaat om één (ondeelbaar) object en verder aan alle voorwaarden van het recht van reclame voldaan is, dan geldt dat de (voormalige) verkoper het gehele object terug mag vorderen. Hij moet dan wel het reeds betaalde deel van de koopsom terugstorten naar de (voormalige) koper. Als het juist gaat om deelbare objecten, handdoeken bijvoorbeeld, dan geldt dat de (voormalige) verkoper bij een gedeeltelijke betaling slechts een daaraan evenredig deel van de afgeleverde objecten mag terugvorderen.

Risico: vermenging met objecten van derden

Wanneer een koper een en hetzelfde product bij verschillende leveranciers koopt en in zijn eigen magazijn gezamenlijk opslaat, wordt het leerstuk van vermenging relevant. Wanneer exact dezelfde producten van verschillende leveranciers met elkaar vermengd worden, kan een (voormalige) verkoper "zijn" objecten niet meer terugvorderen. Hij kan immers niet exact aanwijzen welk object van hem is. Dat risico speelt zowel bij het eigendomsvoorbehoud als bij het recht van reclame. 

In dit kader is het raadzaam om te leveren producten te voorzien van bijvoorbeeld unieke stickers (met serienummers). Het is daarnaast verstandig om deze serienummers terug te laten komen op de facturen. Op deze manier kan in een faillissement van een leverancier aangetoond worden welke objecten nu exact zijn geleverd. Discussies over vermenging verdwijnen daarmee naar de achtergrond.

Heeft u nog vragen over het recht van reclame? Wilt u een specifiek advies over de wijze waarop u faillissementsrisico's van uw klanten zo goed mogelijk kan inperken? Neem dan contact op met Ellen Jager.